Hiểu đúng bản chất vấn đề khi trẻ lười học
Trẻ lười học phải làm sao là câu hỏi khiến rất nhiều cha mẹ căng thẳng và tự trách mình. Tuy nhiên dưới góc nhìn của tâm lý học hành vi, sự lười học của trẻ hiếm khi xuất phát từ bản tính. Phần lớn vấn đề nằm ở chỗ trẻ chưa hiểu rõ việc học để làm gì và chưa thấy mối liên hệ thực tế giữa học và cuộc sống của chính mình.
Trong suy nghĩ của người lớn, học tập là con đường dẫn đến tương lai tốt đẹp. Nhưng với trẻ nhỏ, tương lai là khái niệm mơ hồ. Những lời nhắc như “không học sau này sẽ khổ” không tạo được động lực vì đó là trải nghiệm trẻ chưa từng chạm tới. Ngược lại, cảm giác khó chịu khi bị ép học lại rất rõ ràng và xảy ra ngay lập tức.
Trong khi đó, những hoạt động như chơi game, xem video, chạy nhảy ngoài sân lại mang đến phần thưởng tức thì. Não bộ của trẻ vốn ưu tiên khoái cảm gần. Vì vậy khi đặt học tập và vui chơi lên bàn cân, việc trẻ chọn chơi là phản ứng hoàn toàn dễ hiểu chứ không phải chống đối hay vô ý thức.
Vì sao cha mẹ càng giảng giải thì trẻ càng lười học?
Khi đối diện với câu hỏi trẻ lười học phải làm sao, phản xạ phổ biến của cha mẹ là nói nhiều hơn. Giải thích nhiều hơn. Phân tích tương lai nhiều hơn. Nhưng tâm lý học hành vi chỉ ra rằng lời nói không gắn với trải nghiệm thực tế sẽ rất khó được não bộ trẻ ghi nhận.
Đối với trẻ, học thường đi kèm với bị nhắc nhở, bị so sánh, bị kiểm tra. Não bộ sẽ tự động gắn học tập với cảm giác căng thẳng. Trong khi đó, vui chơi lại gắn với tự do và niềm vui. Khi cha mẹ nói quá nhiều về học mà không thay đổi môi trường hành vi, trẻ sẽ chọn cách lờ đi để tự bảo vệ cảm xúc của mình.
Cuộc chiến học hành vì thế cứ lặp lại. Cha mẹ mệt mỏi. Trẻ chán nản. Nhưng không ai thực sự tiến lên.
Trẻ lười học phải làm sao để thay đổi từ gốc?
Câu trả lời không nằm ở việc cha mẹ học thêm bao nhiêu lý thuyết giáo dục, mà nằm ở cách thiết lập nguyên tắc sống hằng ngày cho trẻ. Dưới góc độ hành vi, con người không thay đổi vì được giảng giải, mà thay đổi vì môi trường buộc họ phải hành động khác đi.
Cha mẹ không cần mô hình phức tạp. Chỉ cần một nguyên tắc cốt lõi và duy trì nhất quán.
Thiết lập quy tắc rõ ràng trước khi trẻ chơi
Muốn giải quyết triệt để vấn đề trẻ lười học phải làm sao, hãy bắt đầu từ một thỏa thuận đơn giản nhưng cụ thể. Trước khi trẻ chơi, quy tắc đã phải được đặt ra.
Hoàn thành bài tập rồi mới được chơi.
Làm xong bài rồi mới được dùng điện thoại.
Viết xong đoạn văn rồi mới được ra sân đá bóng.
Càng cụ thể càng tốt. Ví dụ hoàn thành ba bài toán thì được chơi ba mươi phút. Không mặc cả sau đó. Không năn nỉ. Không cáu giận. Chỉ cần giữ nguyên một thông điệp nhất quán. Chưa xong bài thì chưa được chơi.
Không cần đe dọa, chỉ cần giữ luật
Não bộ trẻ học rất nhanh thông qua quy luật. Khi trẻ nhận ra rằng cứ hoàn thành việc học là được hưởng quyền lợi, một mạch liên kết mới sẽ hình thành. Muốn cái mình thích thì phải hoàn thành phần việc của mình trước.
Dần dần trẻ sẽ tự quy đổi thời gian. Học nhanh thì được chơi sớm. Học chậm thì thời gian chơi ít lại. Lúc này, học không còn là thứ bị ép buộc mà trở thành điều kiện cần để đạt được điều trẻ mong muốn.
Bài học lớn cha mẹ đang dạy con mà không cần nói nhiều
Khi áp dụng cách này để trả lời câu hỏi trẻ lười học phải làm sao, cha mẹ đang làm nhiều hơn việc giúp con học tốt. Cha mẹ đang dạy con một nguyên tắc sống rất quan trọng.
Không có niềm vui nào là miễn phí.
Muốn tự do thì phải có trách nhiệm.
Muốn nhận về thì phải hoàn thành phần việc của mình trước.
Đây không phải là đổi chác. Đây là cách thiết lập lại hệ quy chiếu sống cho trẻ. Không cần bài giảng đạo đức. Không cần thuyết phục dài dòng. Chỉ cần một môi trường nơi luật chơi được giữ vững.
Khi trẻ bắt đầu tin vào chính mình
Một đứa trẻ không cần được dạy rằng phải học để trở thành người giỏi. Điều trẻ cần là trải nghiệm cảm giác mình làm được. Khi trẻ hoàn thành việc học và được hưởng thành quả, não bộ sẽ ghi nhận rằng nỗ lực mang lại kết quả thật.
Từ đó, một niềm tin mới hình thành. Rằng mình có thể kiểm soát việc mình từng ghét nhất. Rằng mình có khả năng làm tốt hơn mình nghĩ.
Và khi trẻ đã tự bước được một bước nhỏ bằng chính đôi chân của mình, cha mẹ sẽ không còn phải kéo hay đẩy nữa.
