Con lười học là một trong những nỗi trăn trở lớn nhất của nhiều gia đình. Không ít cha mẹ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài vì nhắc nhở mãi mà con vẫn chậm chạp thiếu tập trung hoặc phản kháng. Tuy nhiên dưới góc nhìn của tâm lý học phát triển vấn đề không nằm hoàn toàn ở hành vi của trẻ. Định hướng cho cha mẹ khi con lười học cần bắt đầu từ việc hiểu rõ cơ chế cảm xúc của chính người lớn trước khi tìm cách thay đổi con.
Rất nhiều phụ huynh tin rằng chính sự lười học của con làm mình tức giận. Nhưng thực tế cảm xúc ấy thường bắt nguồn từ những nỗi sợ sâu kín đã tồn tại từ lâu trong tâm trí cha mẹ.
Định hướng cho cha mẹ khi con lười học bắt đầu từ việc hiểu sự tức giận của chính mình
Nếu hành vi lười học là nguyên nhân khách quan gây ra tức giận thì bất kỳ ai chứng kiến cũng phải tức giận giống nhau. Nhưng hàng xóm người thân hay bạn bè có thể không hề bị ảnh hưởng. Điều này cho thấy cảm xúc là chủ quan và đã có sẵn bên trong mỗi người.
Định hướng cho cha mẹ khi con lười học vì thế không nên dừng lại ở việc chỉnh sửa hành vi mà cần đi sâu vào câu hỏi vì sao mình lại phản ứng mạnh như vậy. Sự tức giận thường là lớp vỏ bên ngoài của nỗi sợ. Sợ con nghèo khổ. Sợ con bị xã hội chê bai. Sợ mình thất bại trong vai trò làm cha mẹ.
Nỗi sợ được hình thành từ quá khứ
Nhiều người lớn từng lớn lên trong môi trường nơi việc học gắn liền với thông điệp nếu không học sẽ khổ sẽ bị coi thường. Những ám thị ấy ăn sâu vào tiềm thức. Khi thấy con thiếu tập trung hệ thống niềm tin cũ bị kích hoạt và cảm xúc bùng phát. Thực chất cha mẹ đang phản ứng với ký ức của mình chứ không hoàn toàn với hiện tại của con.
Con cái như tấm gương phản chiếu
Một góc nhìn trưởng thành hơn là xem hành vi của con như chiếc gương. Khi nhìn vào gương mà thấy khó chịu đó có thể là cơ hội để nhận diện phần tổn thương bên trong. Định hướng cho cha mẹ khi con lười học vì thế không phải là ép buộc mà là tự quan sát.
Khi con trì hoãn người lớn có thể tự hỏi mình đang sợ điều gì. Khi con phản kháng có thể tự hỏi mình đang cảm thấy bị đánh giá ra sao. Câu hỏi chuyển từ tại sao con thế này sang mình cần học bài học gì trong tình huống này.
Ngừng đổ lỗi để mở ra thay đổi
Khi cha mẹ nói vì con lười nên mẹ mới tức vô hình trung trẻ phải gánh trách nhiệm cho cảm xúc của người lớn. Điều này chỉ làm gia tăng áp lực và khiến trẻ xa cách. Không ai có thể làm ta tức giận nếu bên trong ta không tồn tại nỗi sợ tương ứng. Nhận thức này giúp người lớn lấy lại quyền làm chủ cảm xúc.
Lộ trình thực hành để thay đổi bền vững
Định hướng cho cha mẹ khi con lười học cần một lộ trình cụ thể thay vì những lời khuyên chung chung.
Thứ nhất nhận diện cảm xúc ngay khi nó xuất hiện. Khi thấy mình căng thẳng hãy tạm dừng vài phút để hít thở và quan sát.
Thứ hai viết ra nỗi sợ thật sự của mình liên quan đến tương lai của con. Việc gọi tên nỗi sợ giúp nó bớt quyền lực.
Thứ ba xây dựng cuộc trò chuyện thay vì mệnh lệnh. Hỏi con điều gì khiến con chán học thay vì chỉ yêu cầu con phải cố gắng.
Thứ tư điều chỉnh kỳ vọng dựa trên hiểu biết về sự phát triển não bộ. Trẻ chưa có khả năng tự kiểm soát hoàn hảo và cần được hướng dẫn từng bước.
Thứ năm tập trung vào môi trường tích cực nơi con cảm thấy an toàn thay vì bị phán xét.
Trưởng thành của cha mẹ là nền tảng
Khi cha mẹ bình tĩnh và không còn bị chi phối bởi nỗi sợ không khí gia đình sẽ thay đổi. Trẻ cảm nhận được sự an toàn và dễ hợp tác hơn. Định hướng cho cha mẹ khi con lười học vì thế không phải là kiểm soát mạnh hơn mà là trưởng thành sâu hơn.
