Sự bướng bỉnh của trẻ thường là phản ứng trước phương thức dẫn dắt chưa phù hợp của phụ huynh. Đây không phải là một nhận định cảm tính mà là kết luận được rút ra từ nhiều nghiên cứu trong tâm lý học hành vi và tâm lý học gia đình. Khi người lớn chỉ nhìn vào biểu hiện chống đối mà không nhìn vào bối cảnh tương tác, họ dễ quy kết trẻ là khó dạy, ngang bướng hoặc thiếu ý thức.
Sự bướng bỉnh của trẻ thường là phản ứng trước phương thức dẫn dắt chưa phù hợp của phụ huynh ở cấp độ giao tiếp hằng ngày
Trong nhiều gia đình việc giao tiếp diễn ra theo mô thức một chiều. Người lớn ra lệnh và trẻ phải thực hiện. Những câu nói quen thuộc như học đi làm bài đi ăn nhanh lên được lặp lại mỗi ngày. Khi lời nhắc trở thành áp lực liên tục trẻ sẽ dần nhờn và phản kháng.
Ở cấp độ trung bình người lớn chủ yếu sử dụng mệnh lệnh. Ở cấp độ cao hơn họ bắt đầu giải thích lý do vì sao trẻ cần làm điều đó. Khi trẻ hiểu được ý nghĩa của hành động não bộ sẽ kích hoạt khả năng suy nghĩ độc lập và động lực tự thân.
Chuyển từ ra lệnh sang giải thích tại sao
Một nguyên tắc quan trọng trong dẫn dắt là giúp trẻ thấy được lợi ích gắn với mục tiêu cá nhân. Nếu việc học chỉ là mong muốn của người lớn trẻ sẽ cảm thấy mình đang thực hiện nghĩa vụ thay cho người khác. Khi nhu cầu chưa thuộc về trẻ sự chống đối là điều dễ hiểu.
Giống như việc một người đang ngứa thì chính người đó mới muốn gãi. Nếu không chuyển được nhu cầu học tập thành nhu cầu nội tại của trẻ mọi sự thúc ép chỉ tạo ra căng thẳng.
Thấu hiểu cái gốc của hành vi
Phần lớn trẻ không khao khát điểm số đơn thuần. Điều trẻ tìm kiếm là sự ghi nhận và yêu thương thông qua thành quả. Khi không nhận được sự chú ý bằng cách tích cực trẻ có thể tìm kiếm sự chú ý bằng hành vi tiêu cực.
Sự bướng bỉnh của trẻ thường là phản ứng trước phương thức dẫn dắt chưa phù hợp của phụ huynh khi người lớn chỉ chú ý đến kết quả mà bỏ qua cảm xúc. Nếu môi trường thiếu ghi nhận trẻ dễ chọn cách nổi loạn hoặc rút lui.
Khi hành vi tiêu cực là lời kêu gọi kết nối
Một đứa trẻ đánh nhau hoặc bỏ học có thể không thực sự ghét việc học. Trẻ có thể đang cố gắng thu hút sự quan tâm. Khi người lớn nhìn hành vi như tín hiệu thay vì lỗi đạo đức họ sẽ tìm được giải pháp nhân văn hơn.
Nhìn lại tâm lý của người dẫn dắt
Không ít áp lực đặt lên trẻ xuất phát từ nỗi sợ của người lớn. Sợ con thất bại. Sợ bị xã hội đánh giá. Sợ lặp lại cuộc sống thiếu thốn trước đây. Khi những nỗi sợ này không được nhận diện chúng sẽ chuyển thành kỳ vọng nặng nề.
Việc buộc trẻ phải thành công đôi khi là cách người lớn tìm kiếm sự công nhận cho chính mình. Khi hiểu điều này người dẫn dắt có thể dừng lại và tự hỏi liệu áp lực mình đang đặt ra có thực sự vì sự phát triển của trẻ hay vì nhu cầu tâm lý chưa được giải quyết của bản thân.
Trách nhiệm thay đổi bắt đầu từ người lớn
Muốn trẻ hợp tác cần xây dựng lại niềm tin. Niềm tin được tạo ra khi người lớn nhất quán bình tĩnh và tôn trọng. Khi trẻ cảm thấy mình được tin tưởng trẻ sẽ có xu hướng hành xử phù hợp với niềm tin đó.
Kiên nhẫn là yếu tố không thể thiếu. Sự nôn nóng thường khiến giao tiếp trở thành áp đặt. Trong khi đó thay đổi bền vững cần thời gian để trẻ điều chỉnh nhận thức và cảm xúc.
